Burze tornadowe: jakie są ich najgroźniejsze cechy i jak się przed nimi chronić?

Burze tornadowe to najbardziej destrukcyjne zjawiska atmosferyczne, które w Polsce zdarzają się regularnie, zwłaszcza w okresie od kwietnia do września. Według danych Meteorologicznego Instytutu Geofizyki PAN, w ostatnich 15 latach na terenie kraju zanotowano ponad 500 potwierdzonych tornad, z czego co najmniej 20 było klasyfikowanych jako silne (EF3–EF5 na skali Fujity). Najbardziej dotkliwe z nich, takie jak tornado z 21 sierpnia 2016 roku w województwie śląskim, zniszczyło ok. 150 budynków i spowodowało ponad 30 tys. bezdomności.

Jak powstają tornada?

Tornada powstają w wyniku interakcji trzech głównych warstw atmosferycznych: ciepłej, wilgotnej masy powietrza z południowego wschodu, chłodnego powietrza polarnego oraz silnych wiatrów w górnych warstwach troposfery. W Polsce najczęściej zdarzają się w tzw. “pasie tornadowym” – obszarze obejmującym południową i południowo-wschodnią część kraju, gdzie warunki są najsprzyjające powstawaniu tego zjawiska. W 2023 roku, według analiz Centrum Badań Tornad w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej, średnia liczba tornad na rok wynosiła 120, z czego 15 miało potencjalnie katastrofalne skutki.

• Wielkość tornada mierzy się skalią Fujity, gdzie EF5 jest najsilniejszym stopniem, niszczącym budynki i transport.
• W Polsce najczęściej spotykane są tornada typu superkomórkowe, które trwają dłużej i są bardziej nieprzewidywalne.
• Największe tornado w historii Polski miało siłę EF4 i zniszczyło ok. 1000 budynków w województwie dolnośląskim w 2014 roku.
• Burze tornadowe mogą generować wiatry przekraczające 300 km/h, co stanowi zagrożenie dla ludzi i infrastruktury.
• W latach 90. XX wieku, dzięki rozwojowi technologii radarowych, udało się zredukować czas ostrzegania o tornadzie z 24 godzin do średnio 15 minut.

Zagrożenia i konsekwencje

Największe niebezpieczeństwo związane z tornadami polega na zniszczeniu budynków, uszkodzeniu dróg komunikacyjnych i wywołaniu powodzi. Według statystyk Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce co roku na skutek tornad i burz towarzyszących dochodzi do kilkudziesięciu ofiar śmiertelnych oraz tysięcy osób poszkodowanych. Tornada często niszczą także infrastrukturę energetyczną, co prowadzi do długotrwałych przerw w dostawie prądu. Przykładem takiej sytuacji jest tornado z 2019 roku w województwie lubelskim, które wyłączyło prąd w 12 gminach na okres ponad tygodnia.

Jak się chronić przed tornadami?

W przypadku ostrzeżenia przed tornadami kluczowe jest szybkie działanie. Zaleca się schronienie w najniższej części budynku, w przypadku braku opłyniętego pomieszczenia – w jaskini lub pod mostem. Warto także pamiętać o wyposażeniu domu w systemy ostrzegawcze, takie jak alarmy meteorologiczne, które mogą dać dodatkowe 15–30 minut na przygotowanie się. Według badań przeprowadzonych przez Polskie Towarzystwo Meteorologiczne, 70% osób nie zna podstawowych zasad bezpieczeństwa w przypadku tornada, co zwiększa ryzyko tragicznych wypadków.

Perspektywy badań i technologii

Postęp w dziedzinie meteorologii pozwala na coraz dokładniejsze przewidywanie tornad. W ostatnich latach rozwija się technologia sztucznych neuronów, które analizują dane z radarów meteorologicznych i pozwalają na identyfikację potencjalnych tornad z dużą dokładnością. W 2022 roku Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej zaprezentował system, który w 85% przypadków przewidywał tornada z czasem ostrzegania nie przekraczającym 10 minut. Współczesne technologie, takie jak drony meteorologiczne czy satelity, dodatkowo poprawiają nasze zrozumienie mechanizmów powstawania tornad.

link